Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego w Mogilnie

POSTANOWIENIE

Dnia 22 listopada 2017 roku

Sąd Rejonowy w Mogilnie I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący SSR Daniel Sobociński

Protokolant st. sekr. sąd. Katarzyna Grzeszak-Lewandowska

Po rozpoznaniu na rozprawie 20 listopada 2017 roku w M.

sprawy z wniosku Parafii R.-Katolickiej pod wezwaniem Św. M. A. w N.

z uczestnictwem (...) Sp. z o.o. z siedzibą w P.

o ustanowienie służebności przesyłu za wynagrodzeniem

Postanawia:

1.  Oddalić wniosek.

2.  Zasądzić od wnioskodawcy na rzecz uczestnika 497,00 zł (czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt I Ns 325/16

UZASADNIENIE

Wnioskodawca Parafia R. - Katolicka pw. Św. M. A. w N. wniosła do Sądu Rejonowego w Mogilnie o ustanowienie odpłatnej służebności przesyłu na rzecz uczestnika postępowania (...) Sp. z o.o. w P.. Służebność miała zostać ustanowiona na nieruchomościach wnioskodawcy, tj. działkach numer (...), położonych w N., zapisanych w księdze wieczystej (...) Wnioskodawca wskazał we wniosku treść służebności, a nadto z tytułu ustanowienia służebności przesyłu wniósł o zasądzenie od uczestnika na swoją rzecz jednorazowego wynagrodzenia w kwocie 47.878,00 zł.

W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca podał, że jest właścicielem opisanych wyżej nieruchomości, które zostały mu przyznane na podstawie ugody zawartej 25 października 1996 roku przed Komisją Majątkową w W.. Na nieruchomościach znajdują się linie energetyczne wchodzące w skład przedsiębiorstwa przesyłowego uczestnika postępowania. Uczestnik wezwany do zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu za odpowiednim wynagrodzeniem i wypłaty wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości, odmówił zawarcia stosownej umowy powołując się na zasiedzenie. Nadto wnioskodawca szczegółowo uzasadnił swoje stanowisko.

W toku postępowania wnioskodawca sprecyzował, że chodzi o działki dla których prowadzona jest księga wieczysta numer (...), a nie jak błędnie wskazano we wniosku (...).

Uczestnik postępowania (...) Sp. z o.o. z siedzibą w P., w odpowiedzi na wniosek wniósł o jego oddalenie i zasądzenie od wnioskodawcy kosztów postępowania. W uzasadnieniu swojego stanowiska uczestnik po pierwsze podniósł, że wnioskodawca wskazał nieprawidłowy numer księgi wieczystej. Okoliczność ta została przez wnioskodawcę wyjaśniona i numer księgi sprostowany.

Ponadto uczestnik przyznał, że na działkach numer (...) przebiega napowietrzna linia elektroenergetyczna, są posadowione słupy energetyczne i stacja transformatorowa. Linia elektroenergetyczna przebiegająca przez działki (...) została wybudowana w 1979 roku, a linia przebiegająca przez działkę numer (...) została w 1979 roku zmodernizowana.

Uczestnik szczegółowo uzasadnił swoje stanowisko w przedmiocie braku podstaw do domagania się przez wnioskodawcę ustanowienia służebności przesyłu i żądania wynagrodzenia z tego tytułu. Między innymi wskazał, że przedmiotowe linie elektroenergetyczne zostały wybudowane na nieruchomościach stanowiących własność Skarbu Państwa, a stały się własnością poprzednika prawnego uczestnika wskutek uwłaszczenia. W związku z uwłaszczeniem majątku składającego się na przedmiotową linię energetyczną, uczestnik uzyskał również prawo do korzystania z nieruchomości, przez które przebiega ta linia elektroenergetyczna w zakresie, który odpowiada służebności przesyłu. Nawet gdyby przyjąć, że z chwilą uwłaszczenia nie doszło do nabycia prawa do korzystania z nieruchomości w zakresie potrzebnym do prawidłowego eksploatowania linii elektroenergetycznej, to od tej daty uczestnik posiadał te nieruchomości w dobrej wierze i w związku z tym nabył służebność gruntową w treści odpowiadającej służebności przesyłu. Skoro tak, to żądanie ustanowienia służebności przesyłu za wynagrodzeniem jest bezzasadne.

W toku postępowania wnioskodawca i uczestnik podtrzymali swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Wnioskodawca Parafia R. - Katolicka pw. Św. M. A. w N. na mocy ugody z 25 października 1996 roku, zawartej przed Komisją Majątkową w W., stała się właścicielem nieruchomości – działek o aktualnych numerach 35, 36 i 297, położonych w N., zapisanych w księdze wieczystej (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Mogilnie. Poprzednim właścicielem działek był Skarb Państwa. Działka numer (...) powstała wskutek połączenia działek (...), z których to działek wydzielono równocześnie działkę (...). Po zmianie numeracji działka (...) posiada numer 36, a działka (...) numer 297.

/dowód: okoliczności bezsporne; ugoda Komisji Majątkowej z 25 października 1996 roku k. 14, wypis z rejestru gruntów k. 15v, wyrys z rejestru gruntów k. 16, wydruk z geoportalu k. 19-20, odpis księgi wieczystej k. 143-144, wypis z rejestru gruntów k. 120/

Na działce numer (...) przebiega napowietrzna linia średniego napięcia 15 kV i zlokalizowane są 3 słupy i stacja transformatorowa oraz sześć słupów napowietrznej linii niskiego napięcia 0,4 kV. Urządzenia te zostały wybudowane w 1979 roku. Na działce numer (...) znajduje się 16 słupów napowietrznej linii 15 kV, która stanowi odgałęzienie do stacji transformatorowych. Linia ta została zmodernizowana w 1979 roku.

Urządzenia te były częścią składową przedsiębiorstwa - Zakładów (...), następnie Zakładu (...) S.A. z siedzibą w B.. Ostatecznie po przekształceniach przedmiotowe linie weszły w skład (...) Sp. z o.o. z siedzibą w P..

Zarządzeniem Ministra Górnictwa i Energetyki z 25 listopada 1958 roku nr 233 utworzone zostało przedsiębiorstwo państwowe pod nazwą Zakłady (...). Zarządzeniem Ministra Przemysłu z 16 stycznia 1989 roku nr 49/ (...)/89 Zakłady (...) uległy podziałowi, co doprowadziło do powstania przedsiębiorstwa państwowego - Zakładu (...). Przedsiębiorstwo to 9 lipca 1993 roku zostało przekształcone w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa pod firmą Zakład (...) Spółka Akcyjna. Następnie 02 stycznia 2003 roku nastąpiło połączenie powyższej firmy z innymi i przejęcie przez Grupę (...) SA w P., która weszła we wszystkie prawa i obowiązki przejmowanych spółek. (...) SA rozpoczął działanie jako Oddział (...) SA w B., a następnie jako Oddział (...) Sp. z o.o. ostatecznie 30 czerwca 2007 roku (...) SA zbyła na rzecz (...) Sp. z o.o. zorganizowaną część przedsiębiorstwa w postaci przedsiębiorstwa zajmującego się przesyłem energii.

Od momentu posadowienia powyższych linii energetycznych (...) Sp. z o.o., a wcześniej jego poprzednicy prawni, nieprzerwanie przez kilkadziesiąt lat użytkowali urządzenia elektroenergetyczne zlokalizowane na nieruchomościach wnioskodawczyni, dokonując także ich przeglądów i konserwacji.

/dowód: okoliczności bezsporne, odpis krs k. 35-40, zarządzenie Ministra Górnictwa i Energetyki z 25 listopada 1958r. k. 41-42, protokół podziału majątku z 30 czerwca 1989r. k. 43-45, zarządzenie Ministra Przemysłu i Handlu nr 201/O./93 z 9.07.1993r. k. 46-47, akty notarialne k. 48-65, odpis z KRS k. 66-77, protokół nr (...)/ k. 78-79, plan linii k. 80-83, protokół kontroli k. 84-85, protokół nr (...) k. 86-87, projekt techniczny k. 88, decyzja o zatwierdzeniu planu realizacyjnego k. 89-90, plan linii k. 91-92, protokół kontroli k. 93-96, projekt elektryfikacji k. 97-98, plan linii k. 99-100, odpis księgi wieczystej k. 101-102, 143-144/

Sąd zważył, co następuje:

Powyższy stan faktyczny został ustalony w oparciu o wymienione wyżej dowody z dokumentów, które w ocenie Sądu są całkowicie wiarygodne, brak jest podstaw do przypuszczenia, że ich treść jest sprzeczna z rzeczywistym stanem prawnym. Dokumentów tych strony w toku postępowania nie kwestionowały.

Ostatecznie Sąd oddalił wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego rzeczoznawcy, albowiem po przeanalizowaniu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie uznał, że jest on nieprzydatny dla sprawy i zmierza do nieuzasadnionego przedłużenia postępowania i wzrostu jego kosztów.

W niniejszej sprawie nie ma sporu co do tego, że wnioskodawczyni jest właścicielką nieruchomości opisanych w stanie faktycznym sprawy oraz to, że na nieruchomościach tych zlokalizowane zostały urządzenia elektroenergetyczne stanowiące obecnie własność uczestnika postępowania. W sprawie nie budzi również wątpliwości to, że urządzenia te od momentu, gdy zostały wybudowane i oddane do użytku są nieprzerwanie użytkowane przez uczestnika postępowania, a wcześniej przez jego poprzedników prawnych. Rodzaje urządzeń elektroenergetycznych, daty ich posadowienia na nieruchomości wnioskodawczyni i oddania ich do użytku, jak i przeprowadzonych ich remontów, nie były w sprawie sporne, ponadto informacje te potwierdzone zostały dokumentami przedłożonymi przez uczestnika postępowania. Tym samym uznać należy, że w niniejszej sprawie pomiędzy stronami nie ma sporu co do stanu faktycznego, a spór dotyczy oceny prawnej i skutków, które ten stan faktyczny wywołuje. Dlatego też sąd uznał, że nie ma potrzeby szczegółowego opisu i uzasadniania stanu faktycznego, gdyż stan ten wynika ze zgromadzonych dowodów z dokumentów i jest zgodny pomiędzy stronami.

Istota sprawy sprowadzała się do ustalenia, czy zasadne jest ustanowienie odpłatnej służebności przesyłu na rzecz uczestnika postępowania o treści jak we wniosku jak i przyznanie jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu, a także, czy uczestnik postępowania skutecznie podniósł zarzut nabycia ograniczonego prawa rzeczowego z chwilą uwłaszczenia Przedsiębiorstwa Państwowego Zakłady (...) w B. oraz, czy uczestnik skutecznie podniósł zarzut, że uczestnik bądź odpowiednio jego poprzednik prawny nabył w drodze zasiedzenia nieodpłatną służebność o treści odpowiadającej służebności przesyłu, a jeżeli tak, to z jaką datą i czy dokonał tego działając w dobrej czy złej wierze.

W ocenie Sądu wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

Nie było sporu co do tego, że w momencie budowy i oddawania do użytku przedmiotowych urządzeń elektroenergetycznych własność gruntów, na których te urządzenia pobudowano należały do Skarbu Państwa. Przedmiotowe linie zostały oddane do eksploatacji przed 1980 rokiem. Ówcześnie obowiązywał art. 128 kc, który regulował tzw. zasadę jednolitego funduszu własności państwowej. W myśl tej zasady własność państwowa przysługiwała niepodzielnie Państwu, z kolei państwowe osoby prawne wykonywały tylko względem zarządzanych przez nie części mienia państwowego, uprawnienia wynikające z własności państwowej (art. 128 § 1 i 2 kc). Powyższy przepis obowiązywał do 1 lutego 1989 roku. Niewątpliwe jest więc, że urządzenia elektroenergetyczne, o których mowa w niniejszej sprawie budowane były, w świetle treści obowiązującego wówczas art. 128 kc, przez właściciela na własnych gruntach. Tym samym uczestnik nie mógł nabyć służebności gruntowej poprzez zasiedzenie, zgodnie z zasadą, że właściciel nie może nabyć własności swoich rzeczy przez zasiedzenie.

Od dnia 1 lutego 1989 roku, w myśl nowego brzmienia art. 128 kc, własność ogólnonarodowa (państwowa) przysługiwała Skarbowi Państwa albo innym państwowym osobom prawnym. Państwowe osoby prawne uzyskały więc prawo do nabywania składników majątkowych na własność. Powyższy przepis uchylony został na podstawie art. 1 pkt 23 Ustawy z 28 lipca 1990 roku o zmianie ustawy – kodeks cywilny, który to przepis, zgodnie z art. 16 tejże Ustawy, wszedł w życie od 1 października 1990 roku. Przepis ten nie powodował jednak przekształcenia przysługujących państwowym osobom prawnym uprawnień co do majątku stanowiącego własność państwową, a który to majątek był w zarządzie tychże osób prawnych. Taką możliwość dały dopiero przepisy Ustawy z 29 września 1990 roku o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości. Zgodnie z art. 2 ust. 2 w/w Ustawy „ budynki i inne urządzenia oraz lokale znajdujące się na gruntach, o których mowa w ust. 1, stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), będących w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych, stają się z tym dniem z mocy prawa własnością tych osób. Nabycie własności przez te osoby następuje odpłatnie, jeżeli obiekty te nie były wybudowane lub nabyte ze środków własnych tych osób lub ich poprzedników prawnych”. Nie ma wątpliwości iż 5 grudnia 1990 roku (data wejścia w życie wskazanego przepisu) przedmiotowe linie elektroenergetyczne były w zarządzie poprzedników prawnych uczestnika i tym samym z tym dniem stały się własnością Zakładu (...). Należy również brać pod uwagę ust. 3 art. 2 w/w ustawy, zgodnie z którym nabycie własności urządzeń o których mowa w ust. 2 stwierdza decyzja wojewody, w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa. Taka decyzja w przypadku przedmiotowych linii energetycznych nie została wydana. Nie mniej jednak wobec kategorycznego brzmienia art. 2 ust. 2 Ustawy, decyzja wojewody miała charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny. Jako podstawę prawną nabycia prawa własności mienia ruchomego przez przedsiębiorstwa państwowe, wskazuje się także przepisy Ustawy z 20 grudnia 1990 roku o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw , która weszła w życie 7 stycznia 1991 roku. Ustawa ta znowelizowała między innymi art. 42 ust. 2 Ustawy z 25 września 1985 roku o przedsiębiorstwach państwowych, poprzez wykreślenie sformułowania „stanowiącym część mienia ogólnonarodowego”, z treści tego przepisu, który w całości, przed nowelizacją stanowił, że przedsiębiorstwo, gospodarując wydzielonym mu i nabytym mieniem stanowiącym część mienia ogólnonarodowego, zapewnia jego ochronę. Wykładania ta została przyjęta przez Sąd Najwyższy chociażby w postanowieniu z 12 maja 2016 roku w sprawie IV CSK 510/15, którą to wykładnię sąd w pełni akceptuje.

Tym samym uznać należy, że w wyniku uwłaszczenia przedsiębiorstw państwowych i ich majątkowego usamodzielnienia, w zakresie urządzeń przesyłowych dochodziło nie tylko do przekształcenia przysługującego im prawa zarządu urządzeń przesyłowych w prawo ich własności z dniem 7 stycznia 1991 roku, ale także do przekształcenia tytułu do korzystania z nieruchomości państwowych, w zakresie niezbędnym do eksploatacji urządzeń znajdujących się na przedmiotowych nieruchomościach. Przedsiębiorstwa państwowe uzyskiwały tytuł prawny do eksploatacji urządzeń przesyłowych które nabyły na własność. Uzyskiwały prawo odpowiadające służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu.

W świetle powyższego uzasadniony jest pogląd, iż Zakład (...) w B., uzyskując własność urządzeń energetycznych pobudowanych na gruncie Skarbu Państwa, zyskał również tytuł prawny do korzystania z nieruchomości w postaci ograniczonego prawa rzeczowego, które następnie zostało przeniesione na jego następców prawnych, a w konsekwencji na uczestnika postępowania. Z tych choćby względów wniosek o ustanowienie służebności przesyłu jest bezzasadny.

Nie mniej jednak nawet gdyby przyjąć, że uczestnik postępowania wraz z nabyciem własności urządzeń przesyłowych nie nabył prawa do korzystania z nieruchomości, na których urządzenia te się znajdują, o treści odpowiadającej służebności przesyłu, to zasadny jest zarzut uczestnika nabycia w drodze zasiedzenia, nieodpłatnej służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu.

Sąd uznał, iż linie energetyczne zlokalizowane na nieruchomościach wnioskodawcy spełniają wymóg trwałego i widocznego urządzenia. Urządzenia te służą do przesyłu energii elektrycznej i od momentu ich wybudowania są użytkowane przez poprzedników prawnych uczestnika postępowania, a obecnie przez uczestnika. Zdaniem sądu uznać należy, że uczestnik wszedł w posiadanie przedmiotowych linii energetycznych w dobrej wierze. Wybudowane one zostały zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami i przekazane uprawnionym podmiotom do eksploatacji. Brak jest jakichkolwiek dowodów, które prowadziłyby do przyjęcia istnienia złej wiary po stronie uczestnika postępowania w dacie objęcia urządzeń w posiadanie. Pamiętać przy tym należy o domniemaniu dobrej wiary, wynikającym z treści art. 7 kc. Wnioskodawczyni domniemania tego skutecznie nie obaliła. Tym samym przy przyjęciu dobrej wiary termin zasiedzenia służebności wynosił 20 lat. Zdaniem sądu, jako początek terminu zasiedzenia należałoby przyjąć datę nabycia przez uczestnika własności linii elektroenergetycznych poprzez uwłaszczenie, tj. od 7 stycznia 1991 roku. Tym samym termin zasiedzenia upłynąłby 7 stycznia 2011 roku, nawet nie wliczając posiadania tychże urządzeń w dacie przed nowelizacją kodeksu cywilnego.

Sąd nie podzielił argumentów wnioskodawcy w zakresie naruszenia jego prawa własności. Wnioskodawca uzyskał własność przedmiotowych nieruchomości wskutek ugody podpisanej z Komisją Majątkową, działającą na podstawie uchylonych już przepisów Ustawy z 17 maja 1989 roku o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej . Postępowanie regulacyjne polegało nie tylko na zwrocie fizycznym całości nieruchomości lub ich części, a także umożliwiało przyznanie nieruchomości zamiennych, jak i wypłatę stosownego odszkodowania. Nadto zgodnie z art. 63 ust. 3 w/w Ustawy, możliwe było ustanowienie służebności gruntowych, jak i zniesienie służebności już istniejących. Z treści przedłożonej ugody wynika, że wnioskodawcy w trybie art. 63 ust. 1 pkt 1 Ustawy, przywrócono własność enumeratywnie wskazanych nieruchomości. Jednocześnie zgodnie z punktem IV ugody strony oświadczyły, że ugoda wyczerpuje w całości roszczenia Parafii w niniejszym postępowaniu regulacyjnym. Z analizy przepisów regulujących działanie Komisji Majątkowej, jak i analizy samej Ugody wynika, że w zwrocie przedmiotowych nieruchomości uwzględniono istniejące służebności przesyłu. Wnioskodawca wiedział, że na nieruchomościach, których zwrotu się domaga, usytuowane są linie energetyczne. W konsekwencji godząc się na zwrot tych konkretnych nieruchomości nabył je na własność wraz z istniejącymi obciążeniami. Skoro strony podpisały ugodę, to znaczy że uwzględniły wszelkie okoliczności sprawy, a wnioskodawca dokonał szczegółowej kalkulacji wartości zwracanych działek, z działkami utraconymi na rzecz państwa i nie domagał się wyrównania wartości poprzez chociażby wypłatę odszkodowania. Nadto należy wskazać na oświadczenie zawarte w ugodzie, zgodnie z którym podpisanie ugody wyczerpuje roszczenia wnioskodawcy w postępowaniu regulacyjnym. Zdaniem sądu oznacza to, że roszczenia wnioskodawcy uległy zaspokojeniu w całości. Dochodzenie przez wnioskodawcę dodatkowego wynagrodzenia za istniejącą infrastrukturę energetyczną na nieruchomościach zwróconych przedmiotową ugodą, jest sprzeczne z samą ugodą, jak i z zasadami współżycia społecznego i również z tych względów nie zasługiwałoby na uwzględnienie.

Z powyższych względów Sąd w oparciu o art. 305 ¹ kc a contarrio wniosek o ustanowienie służebności za wynagrodzeniem oddalił.

Zdaniem Sądu na podstawie art. 520 § 3 kpc wnioskodawca winien ponieść koszty postępowania poniesione przez uczestnika, albowiem od samego początku wnioskodawca i uczestnik w różnym stopniu zainteresowani byli jego wynikiem, a wszystkie wnioski wnioskodawcy zostały oddalone. Sąd w oparciu o powyższy przepis zasądził od wnioskodawcy na rzecz uczestnika kwotę 497,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Na kwotę tą składa się wynagrodzenie pełnomocnika uczestnika ustalone na podstawie § 5 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa.

SSR Daniel Sobociński

ZARZĄDZENIE

1.  Odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikom stron.

2.  Z apelacją lub za 14 dni,

3.  Zwrócić wnioskodawcy uiszczoną zaliczkę 4.000,00 zł

SSR Daniel Sobociński